Adım adım rehber
Her şeyi aynı anda yapmak zorunda değilsin. Bu sırayı takip et, tamamladığın adımları işaretle; ilerlemen yalnızca bu cihazda saklanır.
8 adımdan 0'ı tamamlandı
1. İlk yapılacaklar
İlk haftalarTanı sonrası hissettiğin şaşkınlık, üzüntü ya da öfke çok doğal. İlk iş, bilgiyi toplamak ve bir dosya açmak.
- Tüm tıbbi belgeleri (epikriz, tahlil, görüntüleme, doktor notları) tek bir klasörde ve fotoğraf olarak telefonda sakla.
- Tanıyı koyan hekime sor: Tanının adı ne? Hangi branşlar takip edecek? Erken müdahale (fizyoterapi, dil-konuşma, özel eğitim) gerekiyor mu?
- e-Devlet şifren yoksa PTT'den al. Neredeyse tüm başvurular e-Devlet üzerinden izlenebiliyor.
Erken müdahale çoğu durumda fark yaratır. Rapor sürecini beklerken de terapistlerle görüşmeye başlayabilirsin.
Yeni bir tanı ya da kaza sonrası değişen bir yaşam, hem pratik hem duygusal bir süreç. İlk iş, bilgiyi toplamak.
- Tüm tıbbi belgeleri tek bir klasörde ve dijital olarak sakla.
- Hekimine tanının adını, takip edecek branşları ve rehabilitasyon seçeneklerini sor.
- Çalışıyorsan işvereninle ne zaman ve ne kadar paylaşacağına sen karar verirsin. İş hakların için 4. ve 7. adımlara bak.
Önce belgeleri topla. Doktor kâğıtlarını bir dosyaya koy. Telefonla fotoğraflarını çek. e-Devlet şifren yoksa PTT'den al.
Önce belgeleri topla. Doktor kâğıtlarını bir dosyaya koy. Telefonla fotoğraflarını çek. e-Devlet şifren yoksa PTT'den al.
Türk İşaret Dili anlatımı hazırlanıyor.
2. Engelli sağlık kurulu raporu
1–4 hafta18 yaş altı için rapora ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) denir. Hakların neredeyse tamamı bu rapora bağlı.
- MHRS ya da ALO 182 üzerinden, rapor vermeye yetkili bir hastanenin “Engelli Sağlık Kurulu” birimine randevu al.
- Çocuğun bakımını üstlenen kişi (veli veya vasi), kimlik ve başvuru dilekçesiyle başvurur; çocuğun da muayeneye gelmesi gerekir.
- Yanında götür: kimlik, varsa eski raporlar, tüm tetkik ve tedavi belgeleri, vasiysen mahkeme kararı.
- Rapor tamamlandığında e-Devlet'te “Engellilik Sağlık Kurulu Raporlarım” bölümünden görüntüleyebilirsin.
Çocuk 18 yaşını doldurduğunda ÇÖZGER “sürekli” olsa bile geçerliliğini yitirir; 18 yaşından itibaren 3 ay içinde erişkin raporu alınmalıdır. Dosyam bölümü bu tarihi senin için hesaplar.
18 yaş ve üzeri için rapora Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu denir. Raporda engellilik oranı (%) ve gerekiyorsa “ağır engelli” ya da “tam bağımlı” ibaresi yer alır.
- MHRS ya da ALO 182 üzerinden yetkili bir hastanenin “Engelli Sağlık Kurulu” birimine randevu al.
- Yanında götür: kimlik, başvuru formu, varsa eski raporlar ve tüm tıbbi belgeler. Vasin varsa vasilik kararı.
- Formda tüm rahatsızlıklarını belirt; ilgili branşların muayeneye eklenmesini iste.
- Sonucu e-Devlet'te “Engellilik Sağlık Kurulu Raporlarım” bölümünden görebilirsin.
Rapor sonucu %0 çıkarsa rapor ücreti alınır; başvuruda bunu açıklayan bir onam formu imzalatılır.
Çocuğun için ÇÖZGER raporu al. Bu rapor çok önemli. Hakların çoğu bu rapora bağlı. 182'yi ara ve hastaneden randevu al. Hastaneye kimliğini ve doktor kâğıtlarını götür. Çocuğun da seninle gelmeli.
Engelli sağlık kurulu raporu al. Bu rapor çok önemli. Hakların çoğu bu rapora bağlı. 182'yi ara ve hastaneden randevu al. Hastaneye kimliğini ve doktor kâğıtlarını götür.
Türk İşaret Dili anlatımı hazırlanıyor.
3. Sağlık hizmetleri ve rehabilitasyon
Sürekli- Takip eden hekimlerle düzenli kontrol takvimi oluştur.
- Fizik tedavi, dil-konuşma terapisi, ergoterapi gibi hizmetler için hekiminden yönlendirme iste.
- Tekerlekli sandalye, işitme cihazı, ortez gibi cihazlar hekim raporu ve reçeteyle SGK tarafından karşılanabilir; katkı payını önceden sor.
- Düzenli kontrol takvimini ve ilaç listeni yaz; acil durumda yanında taşı.
- Fizik tedavi ve rehabilitasyon için hekiminden yönlendirme iste.
- Yardımcı cihazlar hekim raporu ve reçeteyle SGK tarafından karşılanabilir.
Doktor kontrollerini aksatma. Fizik tedavi gibi destekleri doktoruna sor. Tekerlekli sandalye gibi araçların parasını devlet ödeyebilir.
Doktor kontrollerini aksatma. Fizik tedavi gibi destekleri doktoruna sor. Tekerlekli sandalye gibi araçların parasını devlet ödeyebilir.
Türk İşaret Dili anlatımı hazırlanıyor.
4. Eğitim süreci
Okul öncesinden itibarenÖzel eğitim haklarının kapısı RAM'dır (Rehberlik ve Araştırma Merkezi).
- ÇÖZGER raporunla RAM'a başvur; randevu verilir ve çocuğun eğitsel değerlendirmesi yapılır.
- Değerlendirme sonucunda kaynaştırma, özel eğitim sınıfı, özel eğitim okulu ya da evde eğitim gibi bir yerleştirme önerilir.
- Destek eğitim ihtiyacı belirlenirse, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinden devlet tarafından karşılanan ücretsiz ders saatleri alınabilir.
- Okulda çocuğa özel BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı) hazırlanması zorunludur; veli, BEP geliştirme biriminin yönetmelikte sayılan üyesidir. BEP yalnızca imzalanacak bir form değildir; toplantıya katılmayı isteyebilirsin.
- Engelli olması tek başına okul kaydının reddedilmesine gerekçe olamaz. Okul öncesi ve ilkokula kayıtta önceden alınmış bir yerleştirme kararı şart değildir; karar yoksa süreci okul yönetimi başlatır.
- Okul, çocuğun kaydını ya da okula devamını ailenin ücretini ödeyeceği bir “gölge öğretmen” bulmasına bağlayamaz. Destek ihtiyacı BEP geliştirme biriminde değerlendirilir.
- Çocuğu başka okula ya da özel eğitim sınıfına göndermek okul müdürünün kararı değildir; yerleştirmeye il/ilçe Özel Eğitim Hizmetleri Kurulu, RAM raporuna ve velinin yazılı talebine göre karar verir.
- Çocuğunun tanısı ve sağlık bilgileri özel nitelikli kişisel veridir; okul bunları diğer velilerle paylaşamaz.
- Sözlü retle yetinme: gerekçeyi yazılı iste, dilekçeni iki nüsha ver ve evrak kayıt numarasını al. Okul 30 gün içinde cevap vermezse ilçe millî eğitim müdürlüğüne başvur.
RAM'ın değerlendirme ya da yerleştirme kararına itiraz etmek istersen, karar sana bildirildikten sonra 30 iş günü içinde itiraz etmelisin; tarihi not et. Dilekçeler bölümünde hazır şablon var.
- Lise ve üniversite sınavlarında engel durumuna göre ek süre, okuyucu-işaretleyici gibi sınav düzenlemeleri talep edilebilir. TİHEK, bir üniversitenin engelli öğrenciye sınavda ek süre vermemesini ve bir günde dokuz sınava sokmasını ayrımcılık saydı (2024/751).
- Üniversitelerdeki engelli öğrenci birimleri ders materyali, sınav ve kampüs erişimi konularında destek verir.
- Engelli kimlik kartı sahiplerine burs ve yurt başvurularında öncelik tanınır.
- İŞKUR meslek edindirme kursları yetişkinler için ücretsiz bir başlangıç olabilir.
Çocuğun okula gidecek. Önce RAM'a git. RAM, çocuğunun nasıl ve nerede okuyacağına karar verir. Okulda çocuğun için özel bir plan yapılır. Bu plana BEP denir. Sen de bu planı yapanlardan birisin.
Sınavlarda ek süre isteyebilirsin. Üniversitelerde engelli birimi vardır. Oradan yardım iste. İŞKUR'un ücretsiz kurslarına katılabilirsin.
Türk İşaret Dili anlatımı hazırlanıyor.
5. Sosyal haklar
Rapor çıktıktan sonra- Raporla birlikte engelli kimlik kartına başvur (Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü ya da e-Devlet).
- Çocuk tam bağımlıysa ve hane geliri şartı sağlanıyorsa bakım veren için evde bakım yardımına başvurulabilir.
- Çalışan ebeveynler engelli çocuk için gelir vergisi engellilik indiriminden yararlanabilir.
Hangilerinin sana uyduğunu görmek için Hak bulucu'yu kullan.
- Engelli kimlik kartına başvur; ulaşım, müze ve birçok indirim bu kartla kullanılır.
- Gelir şartı sağlanıyorsa 2022 sayılı kanun kapsamında engelli aylığına başvur.
- Çalışıyorsan gelir vergisi engellilik indirimini talep et.
Hangilerinin sana uyduğunu görmek için Hak bulucu'yu kullan.
Engelli kimlik kartı al. Bu kartla otobüs ve metro ücretsiz olur. Bazı ailelere her ay para desteği verilir. Hak bulucuyu kullan, sana uyan hakları gör.
Engelli kimlik kartı al. Bu kartla otobüs ve metro ücretsiz olur. Bazı ailelere her ay para desteği verilir. Hak bulucuyu kullan, sana uyan hakları gör.
Türk İşaret Dili anlatımı hazırlanıyor.
6. Başvurular ve takip
Rapor sonrası 1–3 ay- Her başvurunun tarihini, kurumunu ve sonucunu Dosyam'a kaydet.
- Başvurunun durumunu e-Devlet'ten ya da kurumu arayarak sor. Sonuç gelmediyse yazılı dilekçe ver; dilekçenin alındı numarasını sakla.
- Ret aldıysan gerekçeyi yazılı iste. İtiraz ve yeniden değerlendirme hakları çoğu başvuruda mevcuttur.
- Başvuru tarihlerini ve kurumları Dosyam'a kaydet; dilekçe verdiysen alındı numarasını sakla.
- Ret aldıysan gerekçeyi yazılı iste ve itiraz yollarını sor.
- Hakkının verilmediğini düşünüyorsan Kamu Denetçiliği Kurumu'na ya da TİHEK'e ücretsiz başvurabilirsin.
Her başvuruyu not al. Tarihini yaz. Cevap gelmezse kuruma sor. “Hayır” derlerse nedenini yazılı iste. İtiraz edebilirsin.
Her başvuruyu not al. Tarihini yaz. Cevap gelmezse kuruma sor. “Hayır” derlerse nedenini yazılı iste. İtiraz edebilirsin.
Türk İşaret Dili anlatımı hazırlanıyor.
7. Günlük yaşam
Her gün- Evde güvenlik: keskin köşeler, merdiven korumaları, banyoda kaymaz zemin.
- Rutinler çocuklar için güven duygusu yaratır; görsel günlük program işe yarayabilir.
- Bakım verenin de dinlenmeye ihtiyacı var. Aile içinde görev paylaşımı yap, kendine zaman ayır.
- Belediyenin engelli ulaşım kartı, erişilebilir taksi veya servis hizmetlerini öğren.
- Evde erişilebilirlik: rampa, tutunma barı, akıllı ev cihazları; bazı belediyeler ev düzenlemesine destek veriyor.
- Telefonların erişilebilirlik ayarları (ekran okuyucu, büyüteç, sesli komut) günlük işleri ciddi biçimde kolaylaştırır.
Evi güvenli hale getir. Her gün aynı düzen çocuğa iyi gelir. Sen de dinlen. Yardım istemek normaldir.
Telefonunun erişilebilirlik ayarlarını aç. Belediyenin ulaşım hizmetlerini sor. Evine tutunma barı gibi destekler ekletebilirsin.
Türk İşaret Dili anlatımı hazırlanıyor.
8. Destek kurumları ve dayanışma
İhtiyaç duyduğunda- Çocuğunun durumuna özel bir derneğe üye ol; aile buluşmaları ve danışmanlık çok değerli.
- ALO 183, sosyal hizmetlerle ilgili her sorunda ilk arayacağın hat.
- Kendi ruh sağlığını da önemse; aile hekiminden psikolojik destek için yönlendirme isteyebilirsin.
- Engel türüne özel dernekler hak savunuculuğu, iş ve sosyal hayat konusunda destek verir.
- Engelli spor kulüpleri ve gençlik merkezleri sosyalleşmek için iyi bir başlangıç.
- ALO 183 ve ALO 170, sosyal hizmet ve çalışma hayatı sorularında ilk durak.
Yalnız değilsin. Derneklerle tanış. Bir sorun olursa 183'ü ara.
Yalnız değilsin. Derneklerle tanış. Bir sorun olursa 183'ü ara.
Türk İşaret Dili anlatımı hazırlanıyor.
Aileler için: sık bakılan konular
Tanı sonrası ilk haftalardan okul yıllarına kadar.
- Tanı haberini nasıl karşılarız?Duygusal süreç, eşler arası iletişim ve kardeşlere nasıl anlatılır.
- ÇÖZGER'i okumayı öğrenÖzel gereksinim düzeyleri ve ÖKGV gibi ibareler ne anlama geliyor.
- RAM ve okul yerleştirmesiKaynaştırma, özel eğitim sınıfı ve BEP toplantılarına nasıl hazırlanılır.
- Evde bakım yardımı başvurusuŞartlar, gelir hesabı ve Sosyal Hizmet Merkezi'nde süreç.
- Bakım verenin kendine bakımıTükenmişlik belirtileri ve dinlenme hakkı.
- 18 yaş geçişiÇÖZGER'den erişkin rapora geçiş, vasilik ve yetişkin hizmetleri.
Engelli bireyler için: sık bakılan konular
Bağımsız yaşam, iş, ulaşım ve günlük hayat.
- Bağımsız yaşamEv düzenlemesi, kişisel asistan desteği ve günlük planlama.
- İş bulmak ve çalışmakEKPSS, özel sektörde %3 kota, işyerinde makul düzenleme talebi.
- Ulaşım ve seyahatEngelli kimlik kartıyla ücretsiz ve indirimli ulaşım, refakatçi hakkı.
- Dijital erişilebilirlikEkran okuyucular, altyazı, sesli asistanlar ve erişilebilir uygulamalar.
- Ayrımcılığa karşı haklarEngellilik nedeniyle ayrımcılık yasaktır; nereye ve nasıl başvurulur.
- Sosyal hayat ve sporEngelli spor kulüpleri, kültür etkinlikleri ve ücretsiz müze girişi.
Metinlerde geçen ÇÖZGER, RAM, BEP gibi kavramların sade açıklamaları terimler sözlüğünde.